Bursztyn (jantar) to wyjątkowy kamień organiczny – zastygła żywica drzew iglastych, które miliony lat temu porastały tereny dzisiejszej Europy północnej i środkowej. Choć gatunki tych drzew nie zostały jednoznacznie zidentyfikowane, ich dziedzictwo przetrwało w postaci ciepłych, złocistych bryłek bursztynu.
Główne złoża bursztynu na świecie
Złoża o znaczeniu przemysłowym znajdują się obecnie w Rosji, Polsce, Ukrainie oraz Niemczech. Bursztyn bałtycki, bursztyn ukraiński i bursztyn saksoński to różne określenia tego samego minerału – sukcynitu. Wiek bursztynu zalegającego na terenie Polski szacuje się na około 40–60 milionów lat.
Jak powstawał bursztyn?
Miliony lat temu gęste lasy bursztynodajne wydzielały obficie żywicę, która po licznych przemianach fizycznych i chemicznych stawała się bursztynem. Z prądem strumieni i rzek bryłki trafiały do ujść, gdzie się osadzały. Wiele takich złóż znajduje się dziś na terenach północnej Polski.
Bursztyn jako kapsuła czasu
W bursztynie znajdziemy liczne inkluzje roślinne i zwierzęce. Mogą to być nasiona, liście, kwiaty czy gałązki – dzięki nim naukowcy zidentyfikowali już ponad 200 gatunków dawnych roślin. Ponad 90% inkluzji zwierzęcych to owady, resztę stanowią m.in. wije i pajęczaki.
Niecodzienne sceny sprzed milionów lat
Bursztyn zachowuje nie tylko wygląd dawnych organizmów, ale także momenty z ich życia. Wśród znalezisk są m.in. mrówka niosąca larwę, samica szarańczaka składająca jaja czy para komarów w trakcie kopulacji. Te mikroskopijne sceny są bezcennym źródłem wiedzy o ekosystemach sprzed milionów lat.
Naturalne formy bursztynu
Kształt bursztynu odzwierciedla uszkodzenia w pniach, gałęziach czy korzeniach drzew. Formy powstałe wewnątrz pnia są zwykle nieprzezroczyste, a stopień przejrzystości i kolor bursztynu zależą od liczby i rozmieszczenia pęcherzyków gazu w jego masie.
Kolory bursztynu bałtyckiego
Bursztyn bałtycki może mieć barwę od jasnożółtej po białą, niebieskawą, zieloną, beżową czy brązową. Różnorodność ta sprawia, że biżuteria z bursztynem jest niezwykle zróżnicowana i unikatowa.
Rekordowe okazy
Największa znana bryła bursztynu bałtyckiego waży 9750 g. Powstała w pniu drzewa bursztynodajnego i została obtoczona w trakcie przemieszczania się lodowców. Można ją zobaczyć w Muzeum Przyrodniczym Uniwersytetu Humboldta w Berlinie.
Dlaczego bursztyn jest tak cenny?
Bursztyn to nie tylko piękny kamień jubilerski, ale także bezcenne źródło informacji o florze i faunie sprzed milionów lat. Jest „koronnym świadkiem historii” naszej planety, zamykającym w sobie relikty świata zwierząt i roślin, które inaczej nigdy nie przetrwałyby do naszych czasów.